Remember and Learn: Lessons for 2010

December 31, 2009

Today is the last day of 2009. A year has passed. A new one is about to begin. This is a good time to look back, to remember and pocket lessons before embarking full speed into a new beginning.

Three people, I remember this year. I remember them because they passed away. And through their passing, I have learned important lessons that I want to share with you tonight; lessons that can help us have a great new start for the coming year.

This year we saw the passing of Micheal Jackson. I am not really a fan, but his music has become a kind of soundtrack for my youth and childhood. I cannot go back to my elementary days without remembering how I wore tattered clothes and used ketchup for fake blood, in order to dance to the iconic “Thriller.” His passing kind of took away the soundtrack of my childhood and youth. In his death, I learned that no amount of fame and wealth can prepare us for death. Not popularity. Not money. Nothing of this material world can prepare us for what lies beyond this life. So what prepares us for death? What prepares us for the life the goes beyond this material world?

This year too, I witnessed the passing of Tatay Sisong. Tatay Sisong is the father of Fr. Gilbert Dumlao. During the funeral, Fr. Gilbert in his homily talked about the unconditional love that Tatay Sisong showered upon his family. When the “Our Father” was sung, the family of Fr. Gilbert held each others hand and the mother went out of the pew, walked in front of the coffin and touched the coffin as if holding Tatay Sisong in her heart. All of us who saw what happened had tears in our eyes. At that moment, I said to myself, this family will overcome this trial in their life, for Tatay Sisong has left a deep and strong foundation of love for his family.

Lastly, only early this week, Nanay Dada passed away. Only yesterday, Nanay Dada was cremated and interned in Manila Memorial Park. I celebrated mass at her wake last Tuesday. Nanay Dada is the yaya of a friend. She has been with her family for 50 years. Nanay Dada chose not to get married. She chose to stick out with the family until she became family. Nanay Dada was truly an example of faithfulness.

Fame and fortune cannot prepare us for death, love and fidelity do. These are values that are also found in Mama Mary, whose solemnity we celebrate today. Love and faithfulness offer us life beyond what this world can give. Love and faithfulness are gifts that thieves cannot take from us, that moths cannot destroy. These are values that last. Love and faithfulness are lessons that we bring into 2010, because these are that will truly make our new year happy.

Sakripisyo ang Tanda

December 18, 2009

Si Jose, pangarap bumuo ng isang simpleng pamilya kasama si Maria. Pero buntis is Maria, nagdadalantao. Hindi siya ang tatay. Puede niyang ipagkanulo si Maria dahil sa nangyari, pero minabuti niyang hiwalayan ng tahimik upang hindi mapahiya at hindi maparusahan. Subalit pagkatapos maunawaan kung ano ang plano ng Diyos para sa kanya at kay Maria, tinanggap niya si Maria upang maging kanyang asawa. Isinakripisyo ni Jose ang kanyang plano upang tuparin ang plano ng Diyos. Hindi dahil sa sariling kakayahan ni Jose, kundi dahil kumilos ang Diyos sa kanya. Sakripisyo ang tanda na sumasaatin ang Diyos.

Nitong nakaraang buwan nakilala natin ang isang Efren Penaflorida, siya ang CNN Hero of the Year. Pinili siya mula sa sampung finalists. Tiningnan ko yung sampung finalists ng CNN Hero of the Year. Yung isa ay driver ng bus; araw-araw 9:30 ng gabi pupunta siya sa isang lugar para magpamigay ng pagkain. Yung isa naman ay bartender; nangangalap siya ng pondo sa bar para ipampagawa ng balon o ng poso para sa mga hirap sa malinis na tubig. At ito nga isang ay si Efren Penaflorida na taga-Cavite, meron siyang regular na trabaho bilang teacher, pero kapag Sabado’t Linggo nag-iikot sa mga street children para magturo magbasat at magsulat. Marami pang iba. Puro sila simpleng mamayan, na may simpleng hangarin tumulong, kaya naghanap ng paraan. At hindi nila magagawa ito kung hindi sila marunong magsakripisyo. Imbes na ipagpahinga na yung oras sa gabi, magluluto pa at lalabasa para magpamigay ng pagkain. Imbes na palaguin na lang ang trabaho sa bar para mas lumaki ang kita, iipunin pa para ipampagawa ng poso o balon. Imbes na ipahinga na lang ang Sabado’t Linggo, mag-iikot pa para magturo.

When we hear stories of sacrifices, we feel a kind of lightness in our hearts. Because the ability to sacrifice, the ability to say no to the self in order to say yes to others, is an ability that comes from the grace of God. Sacrifice is a sign that God is with us.

Kung paano ang mga CNN Heroes ay mga simpleng taong piniling magsakripisyo, tayo rin, bawat isa sa atin, gaano man ka ordinaryo, gaano man ka simple may kakayahang magsakripisyo dahil sumasaatin ang Diyos.

Without any effort we can always choose what we want, but when we choose to sacrifice what we want in order to fulfill what God wants, then that is because God is with us. Kaya nating magsakripisyo hindi dahil magaling tayo. Kaya nating magsakripisyo dahil sumasaatin ang Diyos.

May sariling plano si Jose, pero nagsakripisyo para tuparin ang plano ng Diyos dahil sumasakanya ang Diyos. Kaya naman siya ay pinagpala. Tayo rin, kung sumasaatin ang Diyos, sumasaatin din ang kakayahang magsakripisyo, dahil sakripisyo ang tanda na kapiling natin ang Diyos. At tulad ni Jose, tayo rin ay pagpapalain.

Pamilya ang Tanda

December 17, 2009

Ang Salita, si Hesus, ay naging tao. Pinaglihi ni Maria. Pinanganak sa sabsaban. Pinanganak sa isang pamilya. Dahil dito ginawang banal ng Diyos ang lahat ng pamilya. Kaya ang pagmamahal ng pamilya ay naging tanda ng pagmamahal ng Diyos. Kaya ang pagmamahal ng pamilya ay tanda ng presensya ng Diyos, tanda na sumasaatin ang Diyos, tanda na kasama natin ang Diyos.

Sa ebanghelyo ngayon, narinig natin ang napakaraming pangalan. Ito ang mga ninuno ni Jose, na asawa ni Maria, tataytatayan ni Hesus. Kaya ito rin ang mga ninuno ni Jesus. At kung susuriin may mga pangalan dito na may hindi magandang kuwento. Ibig sabihin hindi dinoktor ang mga pangalan para pagtakpan ang kanilang mga kahinaan. Sa kapanganakan ni Hesus, niyakap ng Diyos ang mga ninuno ni Jose, niyakap ng Diyos ang kahinaan ng kanyang mga ninuno, niyakap ng Diyos ang kahinaan ng pamilya.

In the family, we tend to reward the good and punish the weak. But the gospel today exhorts us to make the love within the family embrace not only the strong, the successful or the good, but also to embrace the weak and the failure. The family becomes a sign of God’s presence among us if the family learns to embrace the failures and weakness of family members.

Meron po akong kinasal, pagkatapos lang ng isang buwan na pagsasama, yung lalaki nagkaroon ng problema sa kanyang mga magulang dahil sa kanyang asawa. Nagkasagutan. Nagalit. Nakapag-salita ng hindi maganda. Hindi nagkasundo. Sabi ng tatay, “Kalimutan mo nang may magulang ka. Kakalimutan ko nang may anak ako.” Mga salitang galit. Mga salitang masakit. Mga salitang hindi madaling makalimutan. Pero sa totoo hindi puedeng kalimutan ang pamilya. Bali-baliktarin man natin ang mundo, ang magulang ay mananatiling magulang, at ang anak ay mananatiling anak. Kahit na anung kalimut ang gawin natin hind nakakalimut ang sinapupunan, hindi nakakalimut ang dugo.

Lagi nating naririnig na ang pasko daw ay pagkakataon para magsama-sama ang buong pamilya. Tama po iyun. Pero idagdag natin na ang pamilya ay dapat magsama-sama hindi lamang kung pasko. Bagkus, ang pamilya ay dapat magsama-sama sa hirap at ginhawa, sa lungkot at saya, sa tagumpay at pagkabigo, mahusay man o mahina. Ang pamilya ay dapat patuloy na nagmamahal.

Mag kapatid, hindi kailangang pagtakpan ang kahinaan ng ating pamilya. Alam ng Diyos yan. Naiintindihan ng Diyos yan. Ang kailangan ay yakapin ang kahinaan at patuloy na magmahal dahil sa pagmamahal ng pamilya mararanasan ang pagmamahal ng Diyos, sa pagmamahal ng pamilya matatanto na kasama natin ang Diyos. Amen.

Pagbabago ang Tanda

December 16, 2009

Ang Misteryo ng Pasko: Ang Diyos ay nagkatawang tao; ang Diyos ay naging katulad natin, nagins kasama natin. At dahil kasama natin ang Diyos, ang pag-ibig ng Diyos ay sumasaatin.

Anu-ano ang mga palatandaan na ang pag-ibig ng Diyos ay sumasaatin?

Bilang paghahanda sa pagdating ng Mesias, si Juan Bautista ay nagbinyag sa diwa ng pagbabalik-loob sa Diyos. Ito ang tanda ng pag-ibig ng Diyos sa atin, ang pagkakataon para magbalik-loob, ang pagkakataon para magbago.

Kung tunay na kasama natin ang Diyos, nararapat lamang na ang pakikipagtagpo natin sa Diyos ay magkaroon ng epekto sa buhay natin. Ang makapiling ang Diyos ay magbabago sa buhay natin.

Meron akong mga parishioners na nagpunta ng Davao. Sinasama nila ako pero hindi ako puede. Pagbalik nila kinamusta ko ang pamamasyal nila sa Davao. Ang bungad kagad sa akin, “Father, nakita namin si Mommy Dionesia!” Nag-isip ako kung sino si Mommy Dionesia. Sabay pakita ng picture sa akin. Ah siya nga pala ang nanay ni Manny Pacquiao. Sa dami ng ginawa nila sa Davao, sa dami ng pinuntahan nilang mga lugar doon, ang bungad na kuwento ay si Mommy Dionesia.

Ganun naman tayo talaga. Ang makakita ng artista, ang makaharap ang sikat, ang makapagpiktur sa hinahangaan, hindi natin yan makakalimutan. May tatak sa atin. May epekto sa atin. Paano pa kaya kung makasama natin ang Diyos. Hindi puedeng makapiling natin ang Diyos at hindi tayo maapektuhan. Hindi puedeng makasama natin ang Diyos ang hindi tayo mabago.

If our Christmas is true then Christmas should change us. If our Christmas is genuine then Christmas should make us faithful like Mary. If our Christmas is authentic then Christmas should make us just like Joseph. If our Christmas is real then Christmas should make us generous like Jesus.

Pagbabago ang tanda na kasama natin ang Diyos. Dahil kung tunay nating kapiling ang Diyos ngayong Pasko, babaguhin tayo ng Pasko. Amen.

Mahal ba ako ng Diyos?

Mahal ba ako ng Diyos?

Marahil may mga pagkakataon na tinatanong natin ito. Kapag patung patung ang problema. Kapag hindi natin alam kung saan magsisimula. Kapag hindi na natin alam kung hanggang saan, hanggang kelan. Kapag wala na tayong makapitan. Kapag inip na inip na tayo sa pinagdarasal natin. Mahal ba tayo ng Diyos?

Oo, sa kanyang Salita, sinabi ng Diyos na mahal niya tayo. Pero hindi natapos sa salita, dahil ang Salita ay naging tao at nakipamuhay sa atin. Iyan ang misteryo na ating pinagdiriwang sa Pasko. Si Hesus, ang anak ng Diyos, ang Salita ng Diyos, nagkatawang tao, naging katulad natin, nakipamuhay sa ating piling, sumasaatin. Isang malinaw na patunay kung gaano tayo kamahal ng Diyos.

Dalangin ko sa siyam na araw ng Simbang Gabi, nawa, sa bawat pagsisimba natin, sa bawat pagluhod, pag-awit, pagtanggap ng komunyon, ay matanto natin kung gaano tayo kamahal ng Diyos. Oo, sinabi ng Diyos sa kanyang Salita, higit pa dun ang Salita ay naging tao at nakipamuhay kasama natin. Hindi lamang sa Bethlehem, hindi lamang noon dalawang libong taun na ang nakakalipas. Kundi kasama natin ngayon. Ano man ang katayuan natin sa buhay. Ano man ang ating pinagdadaanan. Saan man tayo naroroon. Ang Diyos ay sumasaatin. Ang Diyos ay Emmanuel!

May Simula sa Bawat Katapusan

First Sunday of Advent
November 29, 2009

Sa relihiyon ng Hinduism, ang relihiyon ng maraming tao sa India, meron silang diyos-diyosan na ang pangalan ay Kali, siya ang “goddess of death and destruction.” Nung nalaman ko ito ang tanung ko sa sarili ko, “Bakit ka naman lalapit sa diyosa ng kamatayan at pagkasira?” Ang mga lumalapit daw kay Kali ay iyong may mga gustong tapusin, iyong may mga gustong baguhin, iyong mga naghahanap ng bagong simula.

Marahil mas muunawaan natin ang mga pangaral ni Jesus tungkol sa katapusan ng mundo kung malinaw sa atin na sa bawat pagtatapos ay may isang bagong simula, sa bawat kamatayan ay may buhay.

Sa ebanghelyo ngayon, inilalarawan ni Hesus ang katapusang naghihintay sa daigdig, “mayayanig at mawawala sa kanilang landas ang mga planeta at iba pang katulad nito na nasa kalawakan.” Magkakaroon ng mga tanda sa araw at sa buwan at masisindak ang mga bansa dahil sa ugong at daluyong ng dagat. Sa mga pagbasa ng dalawang unang Linggo ng Adbiyento maririnig natin ang katotohanan na magugunaw ang mundo, na matatapos ang buhay at babalik si Hesus para sa paghuhukom, upang isang bagong simula ang sumibol, isang bagong mundo sa piling ng Diyos, isang bagong buhay sa kanyang pagmamahal. God ends something only to begin something new.

Hindi tayo naniniwala sa isang diyos-diyosang katulad ni Kali, subalit buo ang pananalig natin sa isang makapangyarihang Diyos, isang kapangyarihang nagmumula sa wagas at dakilang pagmamahal, isang pagmamahal na magkakaloob ng bagong simula sa bawat pagtatapos, magkakaloob ng buhay sa bawat kamatayan.

Kaya sa unang linggo ng Adbiyento ang paalaala sa atin ni Jesus, “Magalak at maghanda sa lahat ng oras.” Maging malakas upang malampasan ang lahat ng pangyayaring ito upang makaharap tayo sa Anak ng Diyos.

Katotohanan at Pagmamahal

Solemnity of Christ the King
November 22, 2009

A king stands for power. Kakambal ng isang hari ang kanyang kapangyarihan. Saan galing ang kapangyarihan ni Kristo bilang hari? Hindi sa kanyang kaharian. Hindi sa kayamanan, o sa talino, o sa kaalaman, o sa galing. Bagkus, ayon sa ating ebanghelyo ngayon, ito ay galing sa kapangyarihan ng katotohanan – ang katotohanan ng wagas at dalisay na pag-ibig ng Diyos.

Makapangyarihan ang pag-ibig. Ang kapangyarihan ng pag-ibig ang nagbigay ng daan sa paglilingkod ni Hesus – nagpagaling sa mga mysakit, nagpatawad, nagtama, nangaral, nag-alay ng buhay sa krus, nag-aalay ng katawan at dugo sa Eukaritiya.

May mga tao na sinusunod natin dahil tinatakot tayo. May mga tao na sinusunod natin dahil binobolola tayo. May mga tao na sinusunod natin dahil sinasabi nila sa atin ang gusto nating marinig kahit mali at hindi totoo. Pero sinusunod natin si Kristo, siya ay ating Hari, dahil ramdam natin ang katotohanan ng kanyang pagmamahal. At ang pagsunod sa kanya ay pagtahak patungo sa tunay na kabutihan.

The kingship of Jesus is not a kingship of power. Rather, the kingship of Jesus is a kingship of truth and love. A truth that conquers all lies. A love that dispels all fears.

Bakit ka hinahangaan ng mga taong nakapaligid sa iyo? Dahil binobola mo sila? Bakit ka sinusunod ng mga taong nakapaligid sa iyo? Dahil tinatakot mo sila? Nasaan ang kapangyarihan ng wagas at dalisay na pagmamahal?

Huwag Manatiling Bulag

30th Sunday, Ordinary Time

Sa ebanghelyo ngayong Linggo, narinig natin ang kuwento ni Bartimeo, isang bulag at kung ano ang ginawa ni Hesus upang siya ay makakitang muli at sumunod sa Panginoon. Hindi naman tayo bulag, pero tulad ni Bartimeo meron tayong hindi nakikita na dapat sana ay ating makita.

Kung meron isang mahalagang bagay na ginawa ang bagyong “Ondoy” sa ating lahat, ito ay ang ipakita sa atin ang hindi natin nakikita. Magbibigay ako ng tatlong halimbawa. Una, ipinakita sa atin ni “Ondoy” na ang puno hindi lang kinukuhanan ng bunga o ng kahoy. Ang puno humahawak din sa lupa. Kaya daw putik at hindi lamang tubig ang umagos sa Marikina, sa Pasig, sa Cainta, sa iba pang lugar ay dahil wala nang mga punong humahawak sa lupa kaya dinala ng tubig baha. Pangalawa, ipinakita sa atin ni “Ondoy” na ang basurang hindi natin itinapon ng maayos ay babalik din sa atin. Kaya daw hindi kaagad humupa ang baha dahil hinaharangan ng mga basura ang dapat sana’y pagdadaluyan nito. Pangatlo, ipinakita sa atin ni “Ondoy” na kapag hindi maasaahan ang mga namumuno sa ating gobyerno hindi magagastusan ang dapat na gastusan. Kaya daw kulang ang mga gamit sa pag-rescue kasi imbes na ipinambili, ibinulsa ang pera.

Narinig na natin ito. Alam na natin ito, pero hindi natin pinansin. Hindi naman tayo bulag pero marami ang nagbubulag-bulagan. Marami sa atin, kung hindi dumating si “Ondoy” hindi magigising sa katotohanan na may problema tayo sa kapaligiran, sa basura, at sa mga namumuno sa atin. At dahil kay “Ondoy” nakita natin na mahalaga ang magtanim ng puno, mahalaga ang maayos na pagtatapon ng basura, at mahalaga na iboto natin ang mga tamang politiko.

We are not blind. We just choose not to see. We choose not to see that we have a problem with our environment, with our wastes and with the kind of leaders we elect in government. After “Ondoy” and we still choose not to see, then, we are worse than blind.

Kung hindi tayo kikilos at gagawa ng paraan, mas masahol pa tayo kay Bartimeo. Mas masahol pa tayo sa bulag. Si Bartimeo nung makakita, tumayo at sumunod kay Hesus. Siya ay kumilos. Pagkatapos ipakita ni “Ondoy” ang dapat nating makita, ang hamon sa atin ay tumayo at kumilos. Ang hamon sa atin ay gumawa ng paraan. Huwag sana tayong manatiling bulag.

Tunay na Kayamanan

28th Sunday, Ordinary Time

Isang lalaki ang patakbong lumapit kay Hesus at lumuhod sa harap niya. Mabuti ang kanyang hangarin sapagkat hinahanap ng lalaki ang dapat gawin upang magkamit ng buhay na walang hanggan. Matuwid ang kanyang buhay sapagkat tinututupd niya ng mga utos ng Diyos. Subalit, sabi ni Hesus mayroong isang kulang – ang ipagbili ang kanyang mga ari-arian at ipamigay sa mga dukha ang pinagbilhan. Namanglaw ang lalaki. Malungkot na umalis. Dahil marami siyang ari-arian. Dahil siya ay napakayaman.

Hindi po masama ang kayamanan. Hindi po masama ang magkaroon ng ari-arian. Ang masama ay ang mabulag tayo sa kayamanan at ari-arian at hindi na natin makit ang isang kayamanang mas totoo, mas mahalaga – ang kayamanan ng paghahari ng Diyos. Kaharap na ng lalaki si Hesus, pero hindi niya kayang ipagpalit ang kanyang ari-arian para kay Hesus. Hindi niya kayang iwan ang kanyang kayaman para kay Hesus. Bulag na ang lalaki sa tunay na kayamanan.

Meron po kaming maliit na bukid sa Bulacan. Hindi po namin natatamnan kaya tinamnan ni Mang Val. Si Mang Val ay kapitbahay namin sa bukid. Siya ang nagpaararo. Siya ang bumili ng mga punla. Siya ang nagpatanim. Siya ang nagpatubig. Nitong nakaraang bagyo, binaha po ang bukid. Hindi agad na wala ang tubig (may kaunti pa ngang tubig hanggang ngayon), kaya nababad ang mga panananim. Hindi na mapapakinabangan. Nung umuwi ako nung isang Linggo, binisa ulit ni Mang Val ang bukid. Sabi ko, “Pano na yan?” Sabi niya, “Father, ganun talaga.” Sabi ko, “Ano na po ang gagawin ninyo?” Sagot sa akin,”Eh di magtatanim ulit. Magsisimula ulit. May awa ang Diyos sa susunod aani din tayo.” Maiintindihan ko po siya kung maiinis, kung magagalit, kung maghahanap ng masisisi. Pero iba si Mang Val. Nawalan man ng panananim, nawalan man ng ari-arian... hindi namanglaw, bagkus, ang naghari ay pag-asa sa awa ng Diyos; pag-asa sa isang bagong simula, sa isang bagong pagsibol.

Hindi masama ang kayamanan, pero nasa atin ba ang tunay na kayamanan? Hindi masama ang magkaroon ng ari-arian, pero sino ang nagmamay-ari ng ating puso? Salat ka man sa kayamanan at ari-arian, kung nasa iyo ang paghahari ng Diyos, ikaw na ang pinakamayaman! Amen.

Ten Years, Ten Lessons

8 September, Feast of the Birthday of the Blessed Virgin Mary -- I am ten years in the priesthood. Going back to the decade that has passed, I came up with a list of simple lessons I realized in the past years. Actually there are more lessons that I can think of but I share with you ten lessons in gratitude for the ten wonderful years.

1. This is not home.

Like all of us, I am a pilgrim in this world, a visitor, passing through, never a permanent settler. This is true in two levels. First, as a diocesan priest of Cubao, all assignments I have and will have, are subject to term limits. I will always be reassigned. There will always be new assignments. There will always be a new mission, a new work, new people to meet. Second, in a more profound way like anyone else, I will face the reality of death (a daily dose of metformin never fails to remind me of this hehe). This is not permanent home for me. Home is where the Father is. So, a certain degree of detachment always works.

2. This is not my work.

God called me to be his servant, to be his priest. It is His will that I enter the seminary in high school (the Our Lady of Guadalupe Minor Seminary in Makati), that I attend Philosophy in San Carlos Seminary (and not pursue my plans to take up Political Science in UP), to finish in the Graduate School of Theology, be ordained as deacon and then as priest. God anointed me to build up his Church, to serve his people, to celebrate his sacraments, to take care of his flock, to bless his children. This is God's work. This is not my work. So, God, not I, will bring this work to fulfillment.

3. The cross is not for bad people.

Why do bad things happen to good people? This is the perennial question. Indeed, a very difficult question to answer. But eventually we begin to understand that what makes us good is not what happens to us but how we deal with what happens to us. By the life-giving love of Jesus, God has transformed the cross from being an implement of shame and punishment to becoming a mysterious instrument of grace and life. God can always write straight with our crooked ways. Nobody wants the cross, but a true Christian is not afraid of it.

4. To be broken is to be whole.

This is the lesson from the Eucharist – the bread of life, broken and shared. The mystery of sharing is that we become whole; we become who we are according to the plan of God when we give ourselves. In giving we let go, we sacrifice, we expose ourselves to rejection, we are broken, yet, mysteriously we find joy, we become complete. The life of a priest is a life of giving, sharing, offering, caring. Without being broken, no one can truly give; no one can truly be whole.

5. Silence speaks.

Silence seemed to have no place in the modern world. It’s a rare commodity if not non-existent at all. Time spent in silence is regarded as time wasted, useless and meaningless. For some, keeping quiet is a trait of the coward, the soft and the weak. But genuine communication only happens in silence. Real understanding, sincere dialogue and heartfelt listening are realized only in silence. In the midst of countless and oftentimes conflicting voices that grab our attention, silence makes us discern well, prioritize right and decide wisely. Silence makes life more bearable. Silence makes us sane.

6. Prayer is life.

To begin to neglect prayer is to begin dying inside . It’s a lack that will eat us up from the inside – whole and okey outside but rotting and decomposing inside. Without prayer, one becomes empty, hollow, lifeless. Prayer is non-negotiable.

7. Alone but not lonely.

I am not married. I have no wife. I have no one beside me in bed – I had no one and will never have one. I have no children. When I became I priest I got officially separated from my family. I am alone. But I am not lonely. I have the joy of fulfilling what God wants for me. I have the warmth of the community entrusted to me. I have the mission of my ministry. I have the love of family and friends. I have the embrace of the Eucharist, the consolation of confession and the solace of prayer, solitude and silence. I am alone and will always be, but I am not lonely.

8. “Auto” does not always work.

One and a half years ago I got hold of a SLR and never let go of it. I got hooked in photography. The excitement of using a SLR is in going manual mode (as against Auto mode). When what is usual does not work then, getting the image you want is in the adjustment of the settings. “Auto” works but when it does not one adjusts until one finds what works. Rigidity can never go manual; flexibility does the job.


9. It’s the “indian” not the “pana.”

This is the first tip that stuck with me when I got hooked in photography. It’s not the kind or the brand of camera (the latest model, the complexity of settings, the simplicity of point and shoot) that produces great images, it’s the person who holds it. Whatever camera you have it is the person who looks at the world with the heart, who perceives beyond what the eyes cans see, who makes choices about composition and perspective, and who eventually decides to click. Persons are primary. Persons are at the top of the list. Persons always take precedence. Gadgets can never replace a human heart.

10. Everything attainable is insufficient.

This statement is from the book of Fr. Ron Rolheiser, OMI entitled The Infinite Horizon. A chapter in that book he entitled The Insufficiency of Anything Attainable. Looking back at the past ten years, I can enumerate many achievements and milestones in my ministry. I can think of many attainments and successes (Yabang!). But in reality these are all insufficient. There will always be a part of me that remain open-ended, unfulfilled, unconsummated. There remain in me a longing for more, a desire for something greater, a yearning for the infinite. The symphony will always be unfinished, for this is the reality of the human condition: anything attainable is insufficient. Ultimately only God is sufficient. Only God fills our deepest longing, our yearning for the infinite. Only God ends our seemingly endless desires, for our hearts were made for the transcendent, for the “wholly other.” Our hearts were made for the eternal. There will be more achievements ahead. There will be more successes (I hope), but they will only lead us to wanting for more. Only God makes us content, for only Him is sufficient.